Gdzie sprzedać stare monety z PRL-u? Jak sprawdzić ich wartość przed sprzedażą

Klaser z monetami po dziadkach, puszka z bilonem znaleziona podczas porządków na strychu czy szuflada pełna pamiątek z lat 70. - takie znaleziska nie są rzadkością w wielu domach. Właściciele takich zbiorów często zastanawiają się, czy monety z okresu PRL mają jeszcze jakąkolwiek wartość, jak ją sprawdzić i gdzie można je sprzedać. W tym artykule wyjaśniamy, które monety z okresu PRL interesują kolekcjonerów, jak przygotować zbiór do wyceny, gdzie można sprzedać stare monety i jakie obowiązki podatkowe mogą się wiązać ze sprzedażą.

Czy monety i banknoty z PRL-u można jeszcze wymienić w banku?

Nie. Monety i banknoty sprzed denominacji z 1995 roku przestały być prawnym środkiem płatniczym 1 stycznia 1997 roku, a możliwość ich wymiany w NBP i bankach zakończyła się 31 grudnia 2010 roku. Dziś mają wyłącznie wartość kolekcjonerską, historyczną lub wartość zawartego w nich kruszcu.

Zgodnie z ustawą o denominacji złotego 10 000 starych złotych odpowiadało jednemu nowemu złotemu. Wymianie podlegała kwota 100 starych złotych lub jej wielokrotność. Po 2010 roku monety z okresu PRL nie mają już wartości nominalnej, dlatego jedyną drogą do uzyskania za nie pieniędzy jest sprzedaż kolekcjonerom lub wyspecjalizowanym podmiotom. Historię polskiego pieniądza, w tym monet z okresu PRL i II Rzeczypospolitej, przystępnie przybliża blog „Rzecz o monetach historycznych”.

W domowych zbiorach obok monet często znajdują się również banknoty. Ich wartość zależy od serii, stanu zachowania i nakładu, a nie od nominału. Nominały, emisje i cechy dawnych papierowych pieniędzy omawia artykuł o banknotach PRL i Polski Ludowej.

Banknoty z okresu PRL obok monet obiegowych

Które monety z PRL-u są coś warte?

Większość monet obiegowych z okresu PRL bito w nakładach liczonych w dziesiątkach milionów sztuk, dlatego ich wartość kolekcjonerska jest niewielka. Wysokie ceny osiągają nieliczne roczniki i odmiany, egzemplarze z błędami menniczymi oraz monety zachowane w stanie menniczym.

Najlepiej udokumentowanym przykładem jest moneta 10-groszowa z 1973 roku bez znaku mennicy pod łapą orła. Monet 10-groszowych z tym rocznikiem wybito około 80 mln, ale odmiana bez znaku mennicy należy do najrzadszych monet obiegowych PRL. Według doniesień prasowych w 2023 roku egzemplarz tej odmiany został wylicytowany na aukcji Domu Aukcyjnego Marciniak za 33 tys. zł. Wcześniej, w 2020 roku, podobną monetę sprzedano za 29,9 tys. zł. Pochodzenie tej odmiany nie zostało jednoznacznie wyjaśnione, choć część numizmatyków wiąże ją z mennicą w Kremnicy.

Innym przykładem jest moneta 5-złotowa z 1958 roku z wizerunkiem rybaka, w odmianie określanej jako „wąska ósemka”. Pierwszy rocznik tej monety był długo w obiegu, dlatego egzemplarze w bardzo dobrym stanie są trudne do zdobycia. W 2022 roku egzemplarz oceniony przez NGC na MS66 został wylicytowany przez Dom Aukcyjny Marciniak za 1521 euro. Ten sam typ monety w słabszym stanie zachowania ma zwykle znacznie niższą wartość kolekcjonerską.

Przegląd innych monet z tego okresu, które cieszą się zainteresowaniem kolekcjonerów, można znaleźć w artykule o najcenniejszych monetach z PRL-u. Należy pamiętać, że wyniki aukcji dotyczą konkretnych egzemplarzy i nie oznaczają, że każda moneta z tego samego rocznika ma podobną wartość.

Moneta 10 groszy z 1973 roku ze znakiem mennicy pod łapą orła.

Moneta 5 złotych z 1958 roku z rybakiem, odmiana wąska ósemka.

Jak samodzielnie sprawdzić wartość monety z PRL-u?

Wstępną wartość monety można oszacować na podstawie trzech elementów: odmiany i rocznika sprawdzonych w katalogu, stanu zachowania oraz cen, jakie podobne egzemplarze osiągnęły na zakończonych aukcjach. Ceny wystawionych ofert sprzedaży nie są wiarygodną podstawą wyceny.

Wstępna ocena obejmuje cztery kroki:

1. Rozpoznanie monety: nominał, rok, metal, obecność znaku mennicy i ewentualne odmiany opisane w katalogach monet PRL, np. w katalogu Parchimowicza.

2. Ocena stanu zachowania: w Polsce stosuje się skalę od I (stan menniczy) do VI, a na rynku międzynarodowym oceny firm gradingowych, takich jak NGC i PCGS.

3. Porównanie z wynikami zakończonych aukcji tej samej odmiany w podobnym stanie zachowania.

4. Konsultacja ze specjalistą w przypadku egzemplarzy, które mogą należeć do rzadkich odmian.

Eksperci Skarbnicy Narodowej zwracają uwagę, że samodzielne czyszczenie monet może trwale uszkodzić ich powierzchnię i obniżyć wartość kolekcjonerską. Ewentualną konserwację warto pozostawić specjaliście.

Monety PRL różnych nominałów i roczników.

Gdzie sprzedać stare monety z PRL-u?

Stare monety z PRL-u można sprzedać w domu aukcyjnym, w sklepie numizmatycznym lub antykwariacie, podczas giełdy numizmatycznej albo za pośrednictwem platform internetowych. Sposób sprzedaży powinien zależeć od wartości zbioru. Rzadkie egzemplarze najlepiej wystawiać na aukcjach numizmatycznych, natomiast monety pospolite sprzedawać razem jako jeden zbiór.

Przed sprzedażą cenniejszego zbioru warto uzyskać co najmniej dwie niezależne wyceny. Bezpłatną wstępną wycenę oferuje część sklepów numizmatycznych i domów aukcyjnych. W przypadku wątpliwości co do autentyczności lub odmiany monety pomocą mogą służyć również oddziały Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego.

Jak przygotować monety z PRL-u do sprzedaży?

Monety należy przygotować bez czyszczenia: posegregować je według nominałów i roczników, oddzielić egzemplarze w najlepszym stanie, wykonać wyraźne zdjęcia obu stron i zachować oryginalne opakowania lub klasery. Taki zbiór łatwiej i rzetelniej wycenić.

Przygotowanie zbioru obejmuje następujące czynności:

• posegregowanie monet według nominału, roku i metalu,

• oddzielenie monet z widocznymi nietypowymi cechami, np. brakiem znaku mennicy lub przesuniętym rysunkiem,

• wykonanie zdjęć awersu i rewersu przy rozproszonym świetle, bez lampy błyskowej,

• przechowywanie monet w kapslach, klaserach lub woreczkach bez PCV,

• zachowanie dokumentów, certyfikatów i opisów sporządzonych przez poprzedniego właściciela.

Monety należy chwytać za rant, najlepiej w bawełnianych rękawiczkach. Odciski palców na monecie w stanie menniczym mogą z czasem zostawić trwałe ślady.

Czy od sprzedaży starych monet trzeba zapłacić podatek?

Sprzedaż prywatnych rzeczy ruchomych, w tym monet z kolekcji, nie podlega podatkowi dochodowemu, jeżeli następuje po upływie pół roku, licząc od końca miesiąca nabycia i nie odbywa się w ramach działalności gospodarczej. Sprzedaż przed upływem tego terminu może rodzić obowiązek podatkowy.

Zasada ta wynika z ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i była wielokrotnie potwierdzana w interpretacjach podatkowych dotyczących sprzedaży prywatnych kolekcji. W przypadku monet odziedziczonych za datę nabycia przyjmuje się co do zasady dzień otwarcia spadku. Regularna, zorganizowana sprzedaż nastawiona na zysk może zostać uznana za działalność gospodarczą niezależnie od okresu posiadania. W przypadku sprzedaży kolekcji o znacznej wartości warto skonsultować się z doradcą podatkowym.

Co zrobić, jeśli spadkobierca chce kontynuować kolekcję?

Odziedziczony zbiór nie musi trafić na sprzedaż. Część spadkobierców decyduje się go uporządkować i uzupełnić o brakujące egzemplarze lub poszerzyć o monety z wcześniejszych epok. W takim przypadku istotne jest kupowanie u sprawdzonych sprzedawców, którzy dokumentują pochodzenie i autentyczność numizmatów.

Na rynku obecne są falsyfikaty również rzadkich monet PRL, w tym poszukiwanej monety 10-groszowej z 1973 roku bez znaku mennicy.

Dlatego numizmaty do kolekcji warto kupować bezpośrednio w mennicach, u ich dystrybutorów lub w wyspecjalizowanych sklepach numizmatycznych. Przykładem jest Skarbnica Narodowa, w której ofercie znajdują się m.in. oryginalne monety historyczne, takie jak denary, trojaki czy półgrosze Zygmunta Starego. Przed wysyłką numizmaty są sprawdzane przez ekspertów, a do egzemplarzy dołączany jest certyfikat autentyczności. Dla osoby, która przejmuje zbiór i dopiero poznaje rynek, taka dokumentacja ułatwia ocenę, co znajduje się w kolekcji.

Najczęściej zadawane pytania

Ile jest warta moneta 1 zł z PRL?

Większość złotówek z okresu PRL wybito z aluminium w bardzo dużych nakładach, dlatego ich wartość kolekcjonerska jest zwykle niewielka. Wyższą wartość mogą mieć rzadsze roczniki i egzemplarze w stanie menniczym, co należy sprawdzić w katalogu.

Ile jest warte 20 zł z PRL?

Monety 20-złotowe z okresu PRL, w tym popularny typ z wieżowcem i kłosami, bito w dużych nakładach. Egzemplarze z obiegu mają zazwyczaj niewielką wartość kolekcjonerską, a wyższe ceny osiągają monety w stanie menniczym oraz odmiany opisane w katalogach.

Gdzie sprawdzić wartość monet z PRL-u?

Wartość można wstępnie oszacować na podstawie katalogu monet PRL i wyników zakończonych aukcji numizmatycznych. Ostateczną wycenę rzadkich egzemplarzy powinien wykonać specjalista lub dom aukcyjny.

Czy warto sprzedawać monety w całym zbiorze?

Monety pospolite zwykle lepiej sprzedać w całości. Rzadkie odmiany warto wyodrębnić i zaoferować osobno, najlepiej na aukcji numizmatycznej.

Podsumowanie

Monety z PRL-u nie mają dziś wartości nominalnej, ponieważ okres wymiany starych złotych zakończył się w 2010 roku. Ich cena zależy od rocznika, odmiany, nakładu i stanu zachowania. Przed sprzedażą należy zidentyfikować monety, nie czyścić ich, porównać wyniki zakończonych aukcji i uzyskać niezależne wyceny. Wybór kanału sprzedaży powinien odpowiadać wartości zbioru.