Czy każdy pęcherz na pięcie trzeba przebijać? Niekoniecznie. Zanim coś z nim zrobisz, sprawdź trzy rzeczy: czy pęcherz jest cały, jak bardzo boli podczas chodzenia i czy skóra wokół niego nie jest zaczerwieniona, gorąca ani mocno opuchnięta.
Bąbel po nowych butach czy długim spacerze to częsty problem. Jak go zabezpieczyć, żeby móc dalej chodzić? Kiedy lepiej go nie przebijać i w jakiej sytuacji potrzebna jest pomoc lekarza? Poniżej znajdziesz najważniejsze zasady.
Pęcherz to efekt tarcia, nie ucisku. Gdy but raz za razem przesuwa się względem skóry, warstwy naskórka zaczynają się rozwarstwiać, a w powstałą szczelinę napływa płyn tkankowy¹. Sprzyjają temu trzy rzeczy naraz: ciepło, wilgoć i gruba, twarda skóra, która nie odkształca się razem z butem. Pięta, palce i podeszwa spełniają wszystkie warunki. Mokra skarpeta zwiększa tarcie, dlatego pęcherze tak często robią się w deszczu albo w upał¹.
Zostawić, jeśli tylko się da. Skóra nad pęcherzem to naturalny, jałowy opatrunek: chroni żywą tkankę przed bakteriami i bólem, a płyn pod spodem sam się wchłonie w ciągu kilku dni². Przebijanie otwiera drogę zakażeniu. Wyjątkiem jest duży, napięty pęcherz, który boli przy każdym kroku. Wtedy można go przebić czystą, odkażoną igłą przy brzegu, delikatnie wycisnąć płyn i koniecznie zostawić skórę na miejscu². Jeśli pęcherz pękł sam, nie odrywaj luźnych fragmentów naskórka, tylko przemyj miejsce wodą i przykryj.
Zwykły plaster z gazikiem chroni przed brudem, ale podczas chodzenia może się przesuwać i dodatkowo obcierać skórę. Inaczej działają plastry na pęcherze, czyli opatrunki hydrokoloidowe: są grubsze, elastyczne i przylegają do skóry jak druga warstwa. Wchłaniają płyn z pęcherza, tworząc żel, który utrzymuje wilgotne środowisko gojenia i amortyzuje ucisk³. Taki plaster zostawia się na kilka dni, aż sam zacznie odchodzić, a nie zmienia codziennie. Ważne: naklejaj go na suchą, czystą skórę, bez kremu, i przytrzymaj chwilę dłonią, żeby ciepło pomogło mu się dopasować.
Otarcie to już rana bez ochronnej skóry, więc traktuj je jak każde inne skaleczenie. Najpierw przemyj czystą wodą lub solą fizjologiczną, potem, jeśli chcesz, zastosuj środek odkażający przeznaczony do ran, a na koniec zabezpiecz opatrunkiem, który nie przyklei się do rany⁴. Nie posypuj rany niczym „na sucho” i nie używaj spirytusu, który uszkadza tkankę i piecze bez potrzeby. Zmieniaj opatrunek, gdy przemoknie lub się zabrudzi, i za każdym razem zerknij, czy brzegi rany są spokojne.
Nowe buty rozchodź w domu, po godzinie dziennie, zanim wyjdziesz w nich na cały dzień. W miejsca, które zwykle obcierają, możesz zawczasu przykleić plaster ochronny. Skarpety wybieraj bez szwów na pięcie i z materiału, który odprowadza wilgoć, bo to właśnie mokra skarpeta najbardziej zwiększa tarcie¹. Na dłuższe spacery przyda się zapasowa para butów. Buty powinny mieć luz na palce, ale trzymać piętę: obuwie za luźne obciera tak samo jak za ciasne.
Pęcherz staje się sprawą dla lekarza, gdy skóra wokół robi się czerwona, gorąca i coraz bardziej bolesna, gdy pojawia się ropa albo gorączka. To objawy zakażenia. Osobna grupa to osoby z cukrzycą i zaburzeniami krążenia w nogach: u nich nawet drobne otarcie stopy może goić się tygodniami i wymaga kontroli lekarskiej od samego początku⁵. Jeśli pęcherze wracają w tym samym miejscu mimo dobrych butów, warto pokazać stopę specjaliście, bo przyczyną bywa wada ustawienia stopy, którą da się skorygować wkładką.
Źródła
1. Knapik J.J., Reynolds K.L., Duplantis K.L., Jones B.H. Friction blisters. Pathophysiology, prevention and treatment. Sports Medicine, 1995.
2. National Health Service. Blisters. nhs.uk, 2023.
3. Szewczyk M.T., Jawień A. (red.) Leczenie ran przewlekłych. PZWL, Warszawa, 2012.
4. Sopata M., Jawień A., Mrozikiewicz-Rakowska B. i wsp. Wytyczne postępowania miejscowego w ranach niezakażonych, zagrożonych infekcją oraz zakażonych. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran. Leczenie Ran, 2020.
5. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2024. Current Topics in Diabetes, 2024.
