Zasiali na wiosnę, ale wszystkiego nie mogą zebrać. Gazociąg w budowie na same żniwa – jest ryzyko utraty dopłat. Czy pomoże "siła wyższa"?

Budowa nowego gazociągu ma w przyszłości wzmocnić bezpieczeństwo dostaw gazu i otworzyć drogę do rozwoju kolejnych inwestycji. Dziś jednak dla części rolników oznacza zniszczone uprawy, utracone plony i konieczność pilnowania formalności, bo w przeciwnym razie mogą stracić też dopłaty, a nawet narazić się na sankcje. Jest jednak jedno koło ratunkowe – trzeba udowodnić nieprzewidziane okoliczności.

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

REKLAMA

Trwa wielka inwestycja, która realnie wpłynie chociażby na rozwój instalacji biogazowni na naszym terenie. Prace przy budowie gazociągu Dworzysko-Chojnice odbywają się m.in. w gminach: Gostycyn, Kęsowo i Tuchola. Rolnicy alarmują jednak, że w związku z robotami ziemnymi część upraw została zniszczona jeszcze przed żniwami. Wśród lokalnych gospodarzy na pierwszy plan wysuwają się pytania o czas rozpoczęcia inwestycji – około miesiąca przed koszeniem – i skutki, jakie dla nich niesie to przedsięwzięcie.

Polska Spółka Gazownictwa umowę na wykonanie zadania podpisała z poznańską firmą ZRUG Sp. z o. o. w marcu br. Wartość kontraktu przekracza 176 mln zł. Zakończenie prac budowlano-montażowych oraz przekazanie gazociągu do eksploatacji zaplanowano na III kwartał 2028 roku.

Celem inwestycji jest zastąpienie eksploatowanego od lat 80. gazociągu wysokiego ciśnienia DN 150 MOP 5,5 MPa nowoczesną infrastrukturą. Powstanie gazociąg DN 300 MOP 6,3 MPa o długości około 70 km [dwa razy większa rura przesyłowa – red.], śluza nadawcza i odbiorcza tłoka, instalacja światłowodowa oraz siedem zespołów zaporowo-upustowych, które umożliwią dystrybucję gazu ziemnego do ponad 20 tysięcy odbiorców zlokalizowanych wzdłuż trasy inwestycji. Projekt wpisuje się w długofalową strategię rozwoju nowoczesnej i bezpiecznej infrastruktury gazowej w Polsce oraz wspiera transformację energetyczną kraju. Dzięki inwestycji znacząco poprawi się jakość i niezawodność dostaw gazu dla mieszkańców oraz przedsiębiorstw w regionie

– tłumaczy Polska Spółka Gazownictwa.

REKLAMA

Trzeba działać we własnym zakresie

Producenci rolni z naszego terenu zastanawiają się, czy Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa podjęła rozmowy z inwestorem oraz wykonawcą, aby roboty ziemne rozpoczęły się po zbiorach. O to pytamy wymienioną instytucję, ponieważ w grę wchodzi kwestia dopłat. Rolnicy w wyniku inwestycji mogą je... utracić. ARiMR w odpowiedzi podkreśla, że pełni rolę akredytowanej agencji płatniczej i zajmuje się przede wszystkim „udzielaniem pomocy finansowej dla sektora rolnego i rybackiego”.

Podejmowanie rozmów z inwestorem i wykonawcą nie leży w kompetencjach agencji, która nie jest ani stroną w sprawie, ani nie reprezentuje poszkodowanych przez prace budowlane rolników. Producenci rolni, których dotyczy problem, powinni więc podejmować działania we własnym zakresie, pamiętając przy tym, że należą się im rekompensaty lub odszkodowania za utrudnienia w uprawie i użytkowaniu działek, utratę plonów, a tym samym przysługujących im dopłat z ARiMR, jak również za ewentualne uszkodzenia infrastruktury, wynikające z prac wykonywanych ciężkim sprzętem – Piotr Skiczak, dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu.

Rolnicy nie zbiorą wszystkich plonów, bo część z nich została wykoszona przez firmę wykonującą roboty ziemne dotyczące gazociągu. Rolnicy zobowiązani są teraz do składania właściwych wniosków do biur ARiMR-u.

Utrata dopłat i wieloletnie sankcje?

Agencja przypomina, że płatności bezpośrednie, o które wnioskują rolnicy, przyznawane są do działek położonych na gruncie stanowiącym tzw. kwalifikujący się hektar. Jego szczegółowa definicja została przedstawiona w odpowiednim rozporządzeniu ministra rolnictwa. Dokument wskazuje m.in., że za takie obszary uznaje się użytki rolne, które w trakcie danego roku kalendarzowego w przeważającej mierze wykorzystuje się do prowadzenia działalności rolniczej lub są użytkami rolnymi objętymi zobowiązaniami rolno-środowiskowo-klimatycznymi – w ramach niektórych interwencji.

Grunt, na którym jest lub będzie realizowana budowa gazociągu, nie spełnia warunków do uznania go za kwalifikujący się hektar. Rozporządzenie wskazuje ponadto, że zadeklarowane do płatności użytki rolne muszą spełniać warunki od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do końca roku kalendarzowego. Jeżeli obszar, na którym są lub będą przeprowadzane prace budowalne związane z inwestycją, został zadeklarowany do płatności bezpośrednich na rok 2026, konieczne jest złożenie zmiany do wniosku za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus. W formularzu taki obszar należy zadeklarować jako „grunty niezgłoszone do płatności”. Jednocześnie, przy zaznaczeniu dla danej działki rolnej checkbox’a „niezgłoszona do płatności”, można uzupełnić pole „uwagi” o informacje dotyczące przeprowadzanych prac budowlanych

– informuje ARiMR.

Jeżeli wnioskodawca nie dopełni formalności i pozostawi pierwotną deklarację, musi liczyć się z takimi konsekwencjami, jak: obniżenie wysokości dopłat, odmowa płatności, a nawet odmowa z nałożeniem sankcji wieloletnich – w zależności od procentowej wartości zawyżenia obszaru spełniającego definicję kwalifikującego się hektara. Należy pamiętać, że każdy wniosek o przyznanie płatności, przed wydaniem ostatecznej decyzji, poddawany jest przez ARiMR kontroli administracyjnej. Czasami kontrole prowadzone są też na miejscu.

Należy jednak zaznaczyć, że jeżeli rolnik posiada informacje, iż do końca bieżącego roku kalendarzowego na jego działkach prace się nie rozpoczną, to jak najbardziej może takie grunty zadeklarować do płatności i ją otrzymać. Natomiast w przypadku, gdy wnioskodawca nie ma wiedzy o terminie rozpoczęcia budowy gazociągu, może zgłosić grunty do płatności, a następnie je wycofać za pomocą zmiany do wniosku, niezwłocznie po rozpoczęciu prac przez inwestora – dodaje Skiczak.

Siła wyższa

Producenci rolni w określonych sytuacjach mają jednak dodatkową furtkę – możliwość powołania się na działanie tzw. „siły wyższej”. Dotyczy ona wystąpienia nieprzewidywalnych zdarzeń. W przypadku budowy gazociągu możemy mieć z nią do czynienia, jeżeli w momencie składania wniosku rolnik nie miał żadnej wiedzy o planowanej budowie.

Umowa na wykonanie robót budowlanych dla inwestycji dotyczącej gazociągu relacji Dworzysko-Chojnice została podpisana w marcu tego roku, ale ARiMR nie ma oficjalnych informacji o tym, kiedy właściciele gruntów byli informowani o tych planach i czy prowadzono z nimi wcześniej konsultacje. Może więc się zdarzyć, że beneficjenci programów wieloletnich podejmowali zobowiązania, nie mając wiedzy o planowanej budowie, która przebiegać ma na terenie ich działek

– zauważa dyrektor.

Jeżeli zatem budowa gazociągu wpływa na zmniejszenie powierzchni podjętego zobowiązania, a rolnik dowiedział się o niej dopiero w trakcie trwania i jest to w stanie udowodnić, powinien bez zbędnej zwłoki zgłosić ten fakt. Pismo należy przekazać do kierownika biura powiatowego ARiMR – wraz z datą, podpisem i przede wszystkim dowodami potwierdzającymi wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności.

Ma to duże znaczenie, ponieważ zgodnie z przepisami unijnymi, gdy niezgodność z warunkami przyznawania pomocy wynika z działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, beneficjent zachowuje prawo do otrzymania pomocy, jeżeli grunty spełniały warunki kwalifikowalności w dniu wystąpienia takich okoliczności. Natomiast w sytuacji, gdy beneficjent, podejmując wieloletnie zobowiązanie, np. rolno-środowiskowo-klimatyczne miał wiedzę, że w czasie jego trwania na gruntach będą prowadzone prace związane z budową gazociągu, nie można uznać w takim przypadku działania siły wyższej. Rolnik powinien przystępować do realizacji zobowiązań, mając pewność, że będzie mógł je wykonać, o ile nie wydarzy się nic, czego nie można było przewidzieć

– dodaje Piotr Skiczak

Co dalej?

Inwestycja ma zakończyć się w połowie 2028 r., a prace ziemne mogą potrwać jeszcze kilka miesięcy. Jak zatem zgłaszać grunty do dopłat w przyszłym roku? Okazuje się, że ARiMR nie posiada szczegółowego harmonogramu budowy gazociągu. PSG mówi jedynie o planach oddania go do eksploatacji w III kwartale 2028 roku. Agencja z kolei podaje „Tygodnikowi”, że sytuacja każdego rolnika jest indywidualna i zależy od położenia jego gruntów oraz „szczegółowego harmonogramu”.

ARiMR nie posiada statystyk dotyczących liczby rolników dotkniętych inwestycją oraz areału gruntów wyłączonych tymczasowo z produkcji roślinnej. Przekazano nam, że na 8 lipca do biura powiatowego ARiMR w Tucholi wpłynęło 1580 wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich i 238 zmian do wniosków. Nie jest jednak możliwe sprecyzowanie, ilu rolników zadeklarowało działki przeznaczone pod inwestycję jako „grunty niezgłoszone do płatności” lub całkowicie je wycofało z powodu budowy gazociągu. Zmiany we wnioskach mogły być spowodowane różnymi okolicznościami, a gospodarz nie musi podawać powodu niezgłoszenia do płatności.

Termin na składanie zmian do wniosków, skutkujących zwiększeniem płatności, już upłynął. Natomiast zmiany polegające na wycofaniu działek lub zadeklarowaniu ich jako „grunty niezgłoszone do płatności”, rolnicy mogą składać z własnej woli do dnia wydania decyzji w sprawie o przyznanie płatności. W przypadku, gdy ARiMR poinformował rolnika o nieprawidłowościach wykrytych w ramach kontroli administracyjnych lub systemu monitorowania obszarów, zmiany do wniosku o przyznanie płatności można składać do 15 września 2026 r.

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

– kończy dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu.