Rodziny zastępcze w Tucholi mówią o szkołach i lukach w systemie

Jak słyszymy, rodzinna piecza zastępcza to nie tylko ogromna odpowiedzialność i codzienna walka o dobro dzieci, ale też zmagania z niezrozumieniem, niedoskonałymi przepisami i nierównym dostępem do wsparcia. Podczas spotkania w Tucholi opiekunowie przedstawili problemy, które wymagają nie tylko wysłuchania, lecz także konkretnych działań – od szkół po szczebel ogólnopolski.

W siedzibie Powiatowego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Tucholi odbyło się spotkanie poświęcone rodzinnej pieczy zastępczej w powiecie tucholskim. Udział w nim wzięli przedstawiciele władzy – starosta Andrzej Urbański, przewodnicząca rady Ilona Lesikowska oraz radny Krzysztof Dereszyński, pracownicy PCPR i przede wszystkim środowisko pieczy zastępczej na czele z reprezentującą ich interesy Fundacją Wspólnie dla Dzieci, której członkowie byli organizatorami spotkania z 19 października.

Sytuacja w szkołach zaskoczyła starostę

Przedstawiciele fundacji przedstawili najważniejsze dane dotyczące rodzinnej pieczy zastępczej dla naszego regionu, po czym przystąpili do znacznie trudniejszego tematu, czyli omówienia problemów, z jakimi muszą się mierzyć rodziny zastępcze w codziennym bytowaniu. Te często dotyczą sfer, w których członkowie familii powinni czuć wsparcie i bezpieczeństwo, a nie często spotykane niezrozumienie.

Codzienność piecz zastępczych – rodzinnych, jak i instytucjonalnych – jest trudna, bo dotyka trudności psychologicznych i emocjonalnych dzieci, na które składają się m.in. trauma wczesnodziecięca i FASD, zaburzenia więzi czy konflikt lojalności. Aby minimalizować skutki zaburzeń, opiekunowie wykonują pracę, ale to nie wystarcza, bo wypracowane kwestie może zakłócić dosłownie chwila. Przedstawiciele rodzinnej pieczy zastępczej wskazali jako przykład szkoły.

 Świadomość pedagogów szkolnych i ogólnie nauczycieli jest bardzo powierzchowna co do chorób dzieci i ich dysfunkcji. Co do respektowania opinii z poradni pedagogiczno- -psychologicznej jest praktycznie zerowa. Jeżeli chodzi o szkołę, to w naszym rejonie są chyba tylko jednostki, które respektują i rozmawiają na temat tych problemów. Ostatnio zapytałam na zebraniu z pedagogiem u moich dzieci w szkole, gdzie od kilku lat jest pomoc pedagogiczno-psychologiczna, na czym ona polega, to usłyszałam, że takowej nie ma. Jak dziecko coś zrobi, to jest tzw. wzywanie na dywanik nas i dziecka. Nie ma pracy z dzieckiem, które ma FASD, ADHD, autyzm. Takie dzieci mamy w rodzinach. Później spotykamy się z tym, że te dzieci są właściwie piętnowane w szkołach, odpychane przez rówieśników

– przedstawiła członkini zarządu fundacji – Anna Rydzkowska.

Zaskoczenia po tej wypowiedzi nie krył starosta Urbański. Dominik Wajdner, który jest prezesem fundacji, uzupełnił, że nie chcą generalizować, że problem nie dotyczy każdej szkoły, ale on jest i trzeba wypracować jego rozwiązanie. Stojący na czele nowo powstałej organizacji zwrócił uwagę na jeszcze jedną kwestię. Nauczyciele biorący udział w ocenie dziecka w rodzinie zastępczej mają być nie do końca szczerzy. Często ocena dziecka ma być kreowana na bardzo dobrą, choć w rzeczywistości jest zupełnie inaczej. Wajdner zwrócił uwagę, że w przypadku pieczy poprawa wizerunku dziecka nie jest korzyścią, bo rodzinom zastępczym, jak i koordynatorom z PCPR-u zależy na rzeczywistym obrazie sytuacji. Z tym zgodziła się także dyrektorka Domu dla Dzieci w Gostycynie i Żalnie. Agata Fröhlke stwierdziła, że ten problem dotyczy także pieczy instytucjonalnej. Wspólny postulat był taki, aby dyrektorzy szkół na radach pedagogicznych rozmawiali ze swoimi podwładnymi o pracy z dziećmi w pieczach zastępczych.

Przepisy. Dzieci wysyłane na drugi koniec Polski 

Przedstawiciele rodzin zastępczych podczas spotkania stwierdzili, że ich zdaniem samorządy w Polsce zamiast rozwiązywać problemy na własnym terenie i zapewniać dzieciom pieczę lokalnie, wysyłają je do innych miast lub powiatów. Tutaj winę upatrują jednak w luce systemowej. Umieszczanie dzieci w rodzinach zastępczych blisko ich pierwotnego miejsca zamieszkania oraz unikanie wysyłania ich do odległych powiatów ma kluczowe znaczenie z paru powodów. Mimo trudności rodzinnych, bliskość geograficzna pozwala na ochronę i zachowanie istniejących więzi emocjonalnych dziecka. Duży dystans generuje poważne bariery i utrudnienia, w tym problemy z organizacją spotkań i konferencji, a także z uzyskiwaniem niezbędnych zgód. Umieszczanie dzieci w placówkach oddalonych o setki kilometrów od właściwego PCPR-u stwarza ryzyko braku odpowiedniego nadzoru i wystąpienia niebezpiecznych sytuacji. Na te kwestie zgodnie zwracali uwagę zarówno przedstawiciele rodzin, jak i starosta. 

Duża odległość utrudnia pracę koordynatorom pieczy zastępczej. Właściwe i efektywne wspieranie rodziny staje się praktycznie niemożliwe, gdy np. koordynator z północy kraju musi opiekować się rodziną przebywającą na południu. Na ten problem szczególną uwagę zwracały same rodziny. Brak odpowiedniego wsparcia dla lokalnych rodzin zastępczych i zapewnienia im właściwych warunków na miejscu zmusza je niekiedy do zmiany miejsca zamieszkania. Jako przykład takiej sytuacji wielokrotnie wskazywano Gdańsk.

Z perspektywy samorządu, na co zwracano uwagę podczas spotkania w Tucholi, bardziej opłacalne i bezpieczne jest inwestowanie we własne, lokalne rodziny zastępcze poprzez programy wsparcia i szkolenia niż ponoszenie kosztów utrzymania dzieci w odległych placówkach lub rodzinach, nad którymi nie ma się bezpośredniej kontroli. Idąc dalej nieujednoliconymi kwestiami na szczeblu ustawowym, kolejny problem dotyczy niespójności systemu wsparcia. Decyzje o przyznaniu dofinansowań na zdarzenia losowe (np. zakup zepsutej pralki czy lodówki) lub wypoczynek zależą od konkretnego powiatu. Jeden powiat przyznaje środki, podczas gdy inny na to samo odmawia wsparcia. Problemy dotyczą też finansowania wyjazdów wakacyjnych. Świadczenia na wakacje są bardzo często wypłacane dopiero po powrocie z urlopu. Jak tłumaczy fundacja, rodziny muszą same wykładać duże kwoty na pokrycie kosztów wyjazdu, co mocno obciąża ich budżety, nie mając przy tym wcześniejszej pewności, jaką kwotę ostatecznie otrzymają jako dofinansowanie.

Dlaczego o tym mówią?

To nadal nie koniec trudności, które dotyczyć mają powiatu, jak i całej Polski. Pojawiły się głosy o odmowach podpisywania umów na bycie zawodowymi rodzinami zastępczymi. Tutaj należy jednak wspomnieć, że aby taką rodziną zostać, trzeba przejść długą drogę i spełnić szereg niezbędnych wymagań. Fundacja twierdzi, że chodzi o osoby przeszkolone, z kwalifikacjami, a problemem jest brak środków finansowych.

Inny problem to, w ocenie członków fundacji, niesprawiedliwy podział godzin dla osoby pomocowej. W zależności od regionu występują drastyczne różnice w przyznawaniu godzin wsparcia dla osoby pomocowej. Fundacja wskazuje na sytuacje, w których na dziecko z niepełnosprawnością, wymagające rehabilitacji i opieki wielu specjalistów, przyznawane jest 10 godzin wsparcia. Jej przedstawiciele twierdzą, że w innych regionach jest szansa na 80 godzin.

Rodziny zrzeszone w fundacji chcą wywrzeć presję, aby lokalny samorząd reagował na wyższych szczeblach. Uważają, że to oddolne głosy najrzetelniej mówią o tym, jak wygląda bieżąca sytuacja rodzinnej pieczy zastępczej i dokładnie wiedzą, w których miejscach należy „uleczyć system”.