Odeszli w 2026 roku. Zygmunt Kędzierski rozsławiał Bory Tucholskie

Z okazji święta Wszystkich Świętych i Zaduszek przypominamy artykuły Tygodnika Tucholskiego na temat mieszkańców regionu, którzy odeszli w 2026 roku i ostatnich miesiącach roku poprzedniego. Są wśród nich ludzie kultury, społecznicy, samorządowcy, przedsiębiorcy, a także nasi czytelnicy.

Przez lata tworzył i rozsławiał Bory Tucholskie - relacja z pogrzebu Zygmunta Kędzierskiego

Artykuł ukazał się w października 2026 roku

Bliscy i przyjaciele, artyści, przedstawiciele lokalnych społeczności i samorządów różnych szczebli oraz licznych placówek kultury, w tym muzeów, towarzyszyli Zygmuntowi Kędzierskiemu w jego ostatniej drodze. Prochy wybitnego twórcy ludowego, zajmującego się rzeźbą i malarstwem na szkle, spoczęły na cmentarzu parafialnym w Śliwicach. Przez ponad 40 lat jego życiową i twórczą przystanią było Przymuszewo (gm. Kęsowo).

Pogrzeb Zygmunta Kędzierskiego odbył się w piątek, 9 października, w Śliwicach. Artysta zmarł w wieku 77 lat po długotrwałej chorobie nowotworowej. Uroczystość rozpoczęła się od mszy św., którą odprawił proboszcz parafii pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Śliwicach, ks. Andrzej Koss. Duchowny podkreślał, że Zygmunt Kędzierski miał w sobie piękno, które odzwierciedlał w swoich pracach. Artysta pozostawił pogrążoną w smutku rodzinę, miłośników swojego talentu, ale także bogaty dorobek twórczy, na który zwracali uwagę również kolejni mówcy.

„Został w swoich dziełach”

– Odchodzi osoba wybitna. Osoba, która dla kultury województwa kujawsko-pomorskiego zrobiła wiele i pozostawia po sobie ogromny dorobek. (...) Łacińska sentencja Non omnis moriar do Zygmunta Kędzierskiego pasuje jak ulał. Nie wszystek on umrze, bo został w swoich dziełach, rozproszonych po różnych muzeach, galeriach i wystawach. Jesteśmy dumni z jego dorobku. Chwaliliśmy się jego twórczością w regionie, Polsce, ale także poza granicami kraju – mówił wicemarszałek województwa kujawsko-pomorskiego Zbigniew Ostrowski.

– Żegnamy człowieka, którego życie, talent i praca wpisały się w historię naszej gminy, regionu i polskiej kultury. (...) Odszedł od nas wielki artysta, ale jego talent i dzieła pozostaną z nami na zawsze – mówił wójt gminy Kęsowo Radosław Januszewski.

Rzeźba, malarstwo na szkle i tradycje Borów Tucholskich

Zygmunt Kędzierski szczególnie upodobał sobie rzeźbę i malarstwo na szkle, ale wykonywał również zabawki, figury do przydrożnych kapliczek, rekwizyty kolędnicze, a w ostatnich latach także formy piernikarskie. Jego prace wzbogacały zarówno prywatne kolekcje, jak i wystawy poświęcone sztuce ludowej.

Zamiłowanie do pracy z drewnem wyniósł z rodzinnego domu. Wychował się w rodzinie o tradycjach stolarskich i już jako dziecko pomagał ojcu w stolarni. Rzeźbić zaczął podczas służby wojskowej, początkowo wykonując niewielkie pamiątki i krzyżyki. Swoje umiejętności rozwijał później w pracowni Jana Konarskiego, rzeźbiarza ludowego z Kluczborka. To właśnie tam bliżej poznał sztukę ludową.

– Podejmował tematykę religijną, ale również ilustrował życie dawnej wsi, zwyczaje, obrzędy i sylwetki ludzi. Często w swoich rzeźbach wprost odnosił się do tradycji kultury Borów Tucholskich i Kaszub, chociażby prezentując postacie ze sfery sacrum w strojach stylizowanych na ludowe, zdobiąc je ornamentami charakterystycznymi dla sztuki tych regionów. Jego prace często przedstawiały Chrystusa Frasobliwego, Ukrzyżowanego, Piety i różne wizerunki Madonny. Dużo miejsca w jego twórczości zajmują postacie świętych patronów popularnych na terenie Borów Tucholskich i Kaszub, takich jak św. Barbara czy św. Rozalia – mówiła Bożena Olszewska, starszy kustosz Muzeum Etnograficznego w Toruniu.

Prace artysty wielokrotnie prezentowano na wystawach. W latach 1988–2024 znalazły się na blisko 100 wystawach zbiorowych w kraju, w tym na ekspozycjach pokonkursowych.

Przymuszewo było jego domem

W Przymuszewie, rodzinnej miejscowości swojej małżonki, Zygmunt Kędzierski zamieszkał w 1982 roku. To właśnie tutaj małżonkowie wspólnie żyli i tworzyli, kultywując lokalne tradycje. Jak podkreślał wójt Radosław Januszewski, Zygmunt Kędzierski i jego żona tworzyli „piękny, uzupełniający się duet twórców najwyższego kunsztu artystycznego”.

– Pani Franciszka to był ten anioł, który nie mógł być wyrzeźbiony przez Zygmunta, ale który nad nim czuwał do ostatniej chwili – podkreślała Kinga Turska-Skowronek, opiekunka Oddziału Bydgosko-Toruńskiego Stowarzyszenia Twórców Ludowych, składając wdowie kondolencje.

Związany z Borami Tucholskimi artysta stał się ich ambasadorem i popularyzatorem lokalnej kultury. Czerpał z niej inspiracje i współtworzył ją, a z czasem, również w celach promocyjnych, zaczął nosić tradycyjny strój ludowy. Przez lata działał na rzecz lokalnej społeczności, organizując plenery rzeźbiarsko-malarskie, warsztaty i konkursy.

– Podczas tych spotkań artyści, mieszkańcy i młodzież mogli wspólnie tworzyć i rozmawiać, poznawać piękno sztuki ludowej – podkreślał włodarz gminy Kęsowo.

Działał na rzecz środowiska twórców ludowych

Działalność Kędzierskiego nie ograniczała się do własnej twórczości. Od 1996 roku należał do Stowarzyszenia Twórców Ludowych w Lublinie, a w latach 2011–2024 pełnił funkcję prezesa Oddziału Bydgosko-Toruńskiego tej organizacji. Działając na rzecz środowiska twórców wypracował model współpracy między oddziałem stowarzyszenia a samorządem województwa kujawsko-pomorskiego.

Na swoim koncie miał liczne nagrody i odznaczenia. Otrzymał m.in. Medal Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Złoty Krzyż Zasługi oraz tytuł Osobowości Roku Kujaw i Pomorza. W 2022 roku jako pierwszy został uhonorowany tytułem „Zasłużony dla Gminy Kęsowo”. Samorząd powiatowy przyznał mu natomiast Anioła Powiatu Tucholskiego za całokształt dokonań.

W pierwszym kwartale 2026 roku został uhonorowany Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, przyznawanym przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego za zasługi dla kultury polskiej. Sześć lat wcześniej obchodził 50-lecie pracy twórczej.

Zapamiętają go nie tylko jako artystę

W pamięci pracowników muzeów z Bydgoszczy, Torunia i Bytowa Zygmunt Kędzierski zapisał się nie tylko jako wybitny twórca ludowy i człowiek wielkiej pasji, lecz także jako osoba ciepła, rubaszna i obdarzona dużym poczuciem humoru. Podczas wystąpień zwracano uwagę na jego słowność i pracowitość. Jak podkreślano, swoim dorobkiem twórczym mógłby obdzielić kilka osób.

Zygmunt Kędzierski – droga do sztuki ludowej

Zygmunt Kędzierski urodził się w 1949 roku w Wałbrzychu. Do początku lat 70. XX wieku mieszkał w Kluczborku na Śląsku Opolskim. Z zawodu był mechanikiem samochodowym. Pracował również jako kierowca, kierownik domu kultury i strażak. Uprawiał wyczynowo podnoszenie ciężarów, ale w 1973 roku zrezygnował z tej dyscypliny z powodu kontuzji.

Zainteresowanie rzeźbą rozwijał od czasu służby wojskowej. Później doskonalił warsztat w pracowni Jana Konarskiego, który przybliżył mu sztukę ludową. Z czasem sam stał się jednym z cenionych twórców i popularyzatorów tej dziedziny.